Groch, łubin czy bobik? Jaką roślinę strączkową na poplon wybrać?

Współczesne rolnictwo stoi przed wyzwaniem regeneracji stanowisk i redukcji kosztów nawożenia mineralnego. Rośliny strączkowe na poplon stanowią jedną z najlepszych metod na naturalne podniesienie żyzności gleby oraz poprawę jej struktury. Wybór odpowiedniego gatunku z rodziny bobowatych (dawniej roślin motylkowych) pozwala nie tylko dostarczyć wolny azot atmosferyczny, ale również ograniczyć występowanie szkodników i zachwaszczenia w kolejnych uprawach. W tym przewodniku dowiesz się, jak dopasować materiał siewny do Twojego pola, aby poplon przyniósł maksymalne korzyści.

Dlaczego rośliny strączkowe na poplon to fundament żyzności gleby?

Rośliny strączkowe na poplon budują żyzność gleby przede wszystkim poprzez współżycie z bakteriami brodawkowymi (z rodzaju Rhizobium), co pozwala na wiązanie azotu atmosferycznego. Jest to tzw. zielony nawóz, który po przyoraniu przekształca się w cenną materię organiczną.

Jak wskazują badania IUNG-PIB, rośliny poplonowe z tej grupy potrafią związać od 50 do nawet 150 kg N/ha, co stanowi potężny zastrzyk energii dla rośliny następczej, takiej jak rzepak, kukurydza czy zboża. Proces wiązania azotu sprawia, że w resztkach pożniwnych zostaje duża ilość składników odżywczych, które są uwalniane stopniowo, co zapobiega ich wymywaniu do wód gruntowych. Dodatkowo głęboki palowy system korzeniowy wzbogaca glebę w tlen i poprawia jej strukturę, rozbijając podeszwę płużną.

Groch, łubin czy bobik – jak dobrać gatunek do rodzaju gleby?

Wybór gatunku rośliny strączkowej na poplon musi być ściśle skorelowany z wymaganiami glebowymi i zasobnością stanowiska w wodę.

Jakie rośliny strączkowe na słabe gleby?

Na gleby lekkie i piaszczyste (klasy V i VI) bezkonkurencyjny jest łubin żółty. Posiada on unikalną zdolność do pobierania trudno dostępnych składników odżywczych z głębszych warstw, co radykalnie poprawia jej żyzność.

Łubin żółty ma najniższe wymagania glebowe wśród strączkowych. Dzięki głębokiemu korzeniowi potrafi przetrwać okresowe niedobory wody, które są zabójcze dla innych gatunków. Stanowi on doskonałym przedplonem pod żyto lub pszenżyto, redukując potrzebę nawożenia startowego wczesną wiosną.

Jaki łubin na poplon wybrać: żółty, wąskolistny czy biały?

Łubin jako roślina strączkowa na poplon występuje w trzech głównych odmianach, z których każda ma inne przeznaczenie:

• łubin żółty – najlepszy na gleby lekkie, piaszczyste, ma wolniejszy start, ale dużą odporność na zakwaszenie,
• łubin wąskolistny – najbardziej popularny w uprawie poplonowej, cechuje się najkrótszym czasem wegetacji,
• łubin biały – wymaga najlepszych gleb, ale produkuje najwięcej materii organicznej.

Jaka jest optymalna norma wysiewu dla łubinu na poplon?

Optymalna norma wysiewu łubinu na poplon wynosi od 140 kg/ha do 220 kg/ha, w zależności od gatunku: dla łubinu żółtego i wąskolistnego jest to zazwyczaj 140-180 kg/ha, natomiast dla łubinu białego 180-220 kg/ha.

Kiedy warto siać bobik na poplon i jakie ma wymagania wodne?

Bobik najlepiej siać zaraz po zbiorze plonu głównego (koniec lipca/początek sierpnia) na glebach ciężkich, zasobnych w wodę. Bobik ze względu na potężny system korzeniowy i grubą łodygę produkuje rekordową ilość zielonej masy, co znacząco wzbogaca glebę. Jednak przy braku opadów w sierpniu, jego wschody będą słabe, a efektywność wiązania azotu drastycznie spadnie. Bobik to roślina o najwyższych wymaganiach wodnych.

Groch siewny (peluszka) na poplon – dlaczego jest najlepszy na stanowiska średnie?

Szybki wzrost peluszki sprawia, że w krótkim czasie po siewie pole zostaje całkowicie zakryte, co chroni glebę przed erozją i parowaniem wody. Groch siewny, a szczególnie jego odmiana pastewna – peluszka, to jedna z najczęściej uprawianych roślin poplonowych w Polsce. 

• Błyskawiczny start i zagospodarowanie pola – spośród wszystkich roślin poplonowych z tej grupy, groch szybko rośnie i najwcześniej zakrywa międzyrzędzia. Jest to kluczowe dla ochrony materii organicznej przed utlenianiem i zatrzymania wilgoci w glebie po żniwach.
• Wysoka dynamika przyrostu zielonej masy – w ciągu zaledwie 6–8 tygodni od siewu, peluszka jest w stanie wytworzyć potężną ilość zielonej masy, która po mulczowaniu stanowi doskonały zielony nawóz.
• Łatwość mineralizacji – w przeciwieństwie do bobiku czy łubinu, tkanki grochu są miękkie i mniej zdrewniałe. Oznacza to, że po wprowadzeniu do gleby, jej biomasa rozkłada się znacznie szybciej, udostępniając składniki odżywcze (w tym wolny azot atmosferyczny) roślinie następczej niemal natychmiastowo.

Ile azotu zostawiają w glebie poszczególne rośliny strączkowe na poplon?

Ilość azotu, jaką rośliny strączkowe oddają do gleby, jest uzależniona od gatunku i warunków termiczno-wilgotnościowych w trakcie ich wzrostu.

• Łubin żółty: ok. 60–85 kg N/ha.
• Łubin wąskolistny: ok. 70–90 kg N/ha.
• Łubin biały ok. 90 – 120 kg
• Groch (peluszka): ok. 50–70 kg N/ha.
• Bobik: ok. 90–140 kg N/ha (na stanowiskach zwięzłych).

Co najszybciej rośnie jako poplon?

Groch siewny (peluszka) to gatunek, który najszybciej rośnie jako poplon.

Wybór gatunku, który szybko rośnie, jest kluczowy w uprawie poplonów ścierniskowych, gdzie okno wegetacyjne jest ograniczone. Tempo wzrostu determinuje, jak szybko pole zostanie zabezpieczone przed parowaniem wody i jak dużą ilość zielonej masy uda się wyprodukować przed przymrozkami. Peluszka to gatunek, który najszybciej rośnie jako poplon. Już po kilku dniach od siewu pojawiają się wyrównane wschody, a roślina błyskawicznie przechodzi w fazę intensywnego budowania biomasy. Dzięki temu groch w krótkim czasie całkowicie zakrywa pola, co skutecznie ogranicza zachwaszczenia.

Czy rośliny strączkowe na poplon można siać wczesną wiosną? 

Tak jako tzw. poplon ozimy lub przedplon pod plon główny wysiewany późno (np. kukurydzę), jednak najczęściej strączkowe stosuje się jako poplon letni po zbiorze zbóż.

Która roślina strączkowa na poplon jest najtańsza w uprawie? Zestawienie kosztów i opłacalności

Najtańszą rośliną strączkową w uprawie poplonowej jest groch siewny (peluszka), ponieważ charakteryzuje się relatywnie niską ceną nasion oraz najniższą normą wysiewu w przeliczeniu na hektar, co zapewnia najniższy wydatek początkowy przy jednoczesnym szybkim przyroście biomasy. 

Analiza kosztów i opłacalności uprawy roślin strączkowych na poplon pokazuje, że ostateczny wybór zależy nie tylko od ceny za materiał siewny, ale przede wszystkim od masy nasion potrzebnej na hektar oraz potencjalnych zysków w postaci darmowego azotu.

Biorąc pod uwagę zapotrzebowanie na nasiona oraz ich rynkową dostępność, zestawienie prezentuje się następująco:

• groch siewny (peluszka) – uznawany za jedno z najtańszych i najbardziej uniwersalnych rozwiązań na stanowiska średnie. Średnia norma wysiewu wynosi około 100–150 kg/ha, co przy umiarkowanej cenie nasion generuje relatywnie niskie koszty startowe.
• łubin wąskolistny i żółty – wymagają wysiewu na poziomie 140–180 kg/ha. Choć cena za kilogram będzie zwykle wyższa niż grochu, wyższa norma siewu podnosi koszt całkowity o około 15–20%.
• bobik – jest najdroższą opcją pod względem inwestycji w nasiona. Z powodu bardzo dużej masy tysiąca ziaren (MTZ), zalecana norma to aż 200–250 kg/ha, co czyni go najbardziej kosztownym materiałem siewnym w przeliczeniu na 1 hektar.

Biorąc pod uwagę powyższe, zawsze należy rozważyć, czy nie obniżyć ilości podanych do wysiewów poplonów bobowatych w czystym siewie – przez dodatek roślin zbożowych do mieszanki poplonowej. Zawsze jednak podejmując takie ekonomiczne decyzje, należy mieć w pamięci rośliny następcze, które warunkują dobór gatunku do mieszanki poplonowej.

Przeczytaj też: Rośliny motylkowe a jakość gleby: Jak wpływają na strukturę i skład gleby?